Hoe creatieve landschapsarchitectuur India’s water weer tot leven brengt

Met slimme ontwerpen, oud vakmanschap en veel vrijwilligers herstelt een Indiase organisatie honderden vervuilde meren en vijvers.

Van stinkende plas naar levend ecosysteem

Op foto’s van het Vandalur-meer bij Chennai is het verschil niet te missen. Waar ooit een grauwe, vervuilde watermassa lag, zie je nu helder water, groene oevers en vogels die er weer landen. Het meer is één van de honderden waterbronnen die de Environmentalist Foundation of India, kortweg EFI, de afgelopen jaren nieuw leven heeft ingeblazen.

Onlangs vertelde een Indiase milieuactivist en redacteur over dit bijzondere werk: het herstellen van natuurlijke en aangelegde waterlichamen met een vorm van landschapsarchitectuur die je zelden ziet. Geen standaard rechttrekken of dichtgooien, maar ontwerpen die tegelijk functioneel, ecologisch én symbolisch zijn.

Meer dan 600 waterbronnen hersteld

EFI is een non-profitorganisatie die zich volledig richt op water. Groot of klein, natuurlijk of door mensen aangelegd: als het water vervuild, verwaarloosd of vergeten is, komt het in aanmerking voor herstel. Inmiddels heeft de organisatie meer dan 600 waterlichamen schoongemaakt en opnieuw ingericht.

Sommige meren en vijvers zijn teruggebracht naar hun oorspronkelijke, natuurlijke staat. Andere zijn zo opgeknapt dat ze weer veilig en bruikbaar zijn voor menselijk gebruik, bijvoorbeeld als drinkwaterbron, voor irrigatie of als buffer tegen overstromingen.

Wat EFI onderscheidt, is de manier waarop het landschap wordt vormgegeven.

Eilanden, letters en slimme vormen

In veel herstelde waterlichamen zijn opvallende vormen te zien: eilanden in de vorm van een letter G, het sterrenbeeld Vissen of zelfs een eiland met een gracht eromheen. Op het eerste gezicht lijken het decoratieve keuzes, maar ze hebben een duidelijke functie.

Deze eilanden zorgen voor watercirculatie, waardoor stagnatie wordt voorkomen en het zuurstofgehalte verbetert. Tegelijk bieden ze veilige broedplaatsen voor vogels. Andere elementen, zoals subtiele aardwerken in het water, helpen stroming te sturen en het ecosysteem in balans te houden.

Het resultaat is water dat leeft in plaats van stilstaat.

Water als cultureel fundament

Volgens oprichter Arun Krishnamurthy is de focus op water geen toeval. In India heeft water al duizenden jaren een diepe spirituele en culturele betekenis. Rivieren worden vereerd, meren zijn verbonden aan rituelen en feesten.

“De verering van water en natuur is een essentieel onderdeel van onze cultuur,” vertelde Krishnamurthy aan CNN. “We wisten altijd al dat zonder water geen leven mogelijk is. Voor ons staat water voor energie, voor God, en dankbaarheid voor water zit in bijna elke viering.”

Die gedachte maakt het makkelijker om mensen te overtuigen van het belang van waterherstel. Water is niet zomaar een grondstof, maar iets dat je moet beschermen.

Oude kennis, nieuwe toepassingen

EFI werkt momenteel in 19 Indiase staten en heeft alleen al in en rond Chennai zo’n 75 waterbronnen hersteld. Daarbij maken ze gebruik van technieken die deels zijn gebaseerd op eeuwenoude ontwerpen.

Krishnamurthy stelt vragen die vroeger vanzelfsprekend waren: waar lag de dijk, waarom stond die palmboom daar, hoe werd het kanaal gegraven? Door die historische kennis te combineren met moderne inzichten ontstaan oplossingen die verrassend effectief zijn.

Voorbeelden zijn flauw aflopende oevers, zodat dieren kunnen drinken zonder erosie te veroorzaken, en infiltratieboxen: kleine kuilen rond het water die regenwater opvangen en langzaam naar het grondwater laten zakken.

Zwaar werk met zichtbaar resultaat

Veel projecten beginnen met het verwijderen van woekerende water- en oeverplanten. Die vormen vaak dichte, stinkende massa’s die alleen met graafmachines weg te halen zijn. Daarna volgt het ontzilten: het afgraven van slib en vervuilde bodemlagen die afkomstig zijn van verkeer en landbouw.

Pas daarna worden nieuwe dijken aangelegd en inheemse planten teruggebracht. Het is zwaar, tijdrovend werk, maar het effect is groot.

Het voorbeeld van Vandalur-meer

Het 76 hectare grote Vandalur-meer is daar een goed voorbeeld van. Door slibophoping kon het water nauwelijks meer in de bodem trekken. Dat leidde tot overstromingen in omliggende woonwijken. Omdat het meer ook vervuild was, brachten die overstromingen ziektes met zich mee.

Na de restauratie functioneert het meer weer als natuurlijke buffer. Het water infiltreert beter, de biodiversiteit keerde terug en het risico op overlast nam sterk af.

Kleine projecten, grote impact

Het Vandalur-meer is slechts één van de ruim 600 plekken waar EFI verschil heeft gemaakt. Krishnamurthy noemt het zelf “600 mini-tragedies” die zijn verzacht. Samen laten ze zien wat er mogelijk is als je water niet ziet als probleem, maar als uitgangspunt.

Met aandacht, creativiteit en respect voor het verleden blijkt herstel niet alleen haalbaar, maar ook blijvend.